Echte Vrienden

Stine Jensen munt de term “Intiem Kapitaal” in navolging van de Franse socioloog Pierre Bourdieu. Het essay is geschreven voor de “maand van de filosofie” en gaat over de complexe relatie tussen intimiteit en de “publieke” moraal van Facebook, roddel-journalistiek en de onthullingen op Wikileaks.

Haïti, een ramp voor journalisten

Hans Jaap Melissen schreef een prachtig boekje over zijn ervaringen en over de bezoeken die hij bracht aan Haïti na de ramp van 12 januari 2010. Hij was al eerder in Haïti en het land liet toen al een onuitwisbare indruk op hem achter. Als freelance journalist reisde hij af naar Haïti zodra het nieuws bekend was en daarmee werd hij de eerste Nederlandse journalist die in Haïti kwam na de ramp.

Het Rijk van de Schaarste

Hans Achterhuis schreef ‘Het rijk van de schaarste” in 1988 maar het boek heeft nog niets aan actualiteit ingeboet. Integendeel. Honger in de wereld, problemen in de gezondheidszorg, armoede en overbelasting van het milieu, het is allemaal erger geworden en niet minder. Achterhuis beschrijft de theorie van de “schaarste” voornamelijk vanuit de optiek van René Girard, die met zijn ‘Mimetische begeerte” een basis legt voor het denken over schaarste.

De Bijbel cultureel

Voor iedereen die het boek nog niet heeft: het is werkelijk geweldig en je moet het zeker kopen, al is het wat aan de prijzige kant. Het boek geeft een overzicht van wat de kunst na 1900 met de Bijbel heeft gedaan. Het bevat 67 hoofdstukken waarbij ieder een trefwoord behandelt (Eva, Het beloofde land, Verzoeking, Laatste Avondmaal enz.). Elk hoofdstuk wordt belicht vanuit de volgende genres: Beeldende kunst (Wouter Prins), Film (Sylvain De Bleeckere), Theater (Max Smith), Klassieke muziek (Johan Snel), Popmuziek (Peter Sierksma) en Literatuur (Jaap Goedegebuure). Je kunt het boek dus prima thematisch lezen, bijvoorbeeld alles over film. De eindredactie was in handen van Marcel Barnard en Gerda van de Haar

Strohonden – John Gray

Je kunt wat eufemistisch zeggen dat John Gray niet bekend staat om zijn positieve visie op de mens. In zijn boek Zwarte Mis veegt hij de vloer aan met alle vooruitgangsdenken en met elke vorm van seculiere religie die zou moeten leiden tot een utopisch “rijk van geluk”. Strohonden schreef hij vier jaar eerder, in 2003. Het boek bevat losse hoofdstukken en aantekeningen, in een aforistische stijl. Deze stijl is niet het enige dat aan Nietzsche doet denken. Als christen ken ik natuurlijk wél een doel toe aan het menselijk bestaan maar toch is de visie van Gray verfrissend om te lezen. Al was het alleen maar omdat hij zo scherp analyseert wat het gevolg is als alle doelgerichtheid ontbreekt.

Herschepping – Oepke Noordmans

Het Nederlands Dagblad geeft in haar serie Klassiek Licht oude boeken uit in de overtuiging dat ze voor moderne christenen relevant zijn. Als niet-theoloog las ik “Herschepping” van Oepke Noordmans. Het boekje is met enige inspanning goed te lezen en ik heb het ervaren als een soort “Dogmatiek voor Dummy’s”. Tussen alle feel-good boeken die je op dit moment in een christelijke boekhandel tegenkomt valt het nogal uit de toon. Noordmans probeert het taalgebruik van een theologische faculteit te vermijden, zijn doelgroep zijn de leiders van christelijke studentenverenigingen. Op hoofdlijnen volgt hij in zijn betoog de inhoud van de apostolische geloofsbelijdenis .

De Bovenbazen

Op een tot nu toe geheim gehouden lokatie in de Nederlandse Polder wordt een groepje top-bankiers getraind in ethisch handelen. Verplichte literatuur in het curriculum is vanzelfsprekend het boekje “De Bovenbazen”. Gelukkig kunnen ook de onvermogende maar oplettende lezertjes veel wijze lessen uit het verhaal leren. Bovendien illustreerde Marten Toonder in 1963 op profetische wijze zowat alle stellingen van Bob Goudzwaard in zijn meest recente boek Wegen van hoop in tijden van crisis.

Dit is de geschiedenis van de Bovenbazen, ook wel de bovenste tien genoemd. Om sterker te staan tegenover de hebzuchtige wereld wonen ze in groepsverband in de Gouden Bergen, omringd door voetangels, klemmen en schrikdraad. Daar leiden ze een grauw en vreugdeloos leven, dat ze spannend proberen te maken door hun bezittingen steeds opnieuw onder elkander te ruilen…

Wegen van Hoop in Tijden van Crisis

Het woord einde komt voor in veel eigentijdse uitdrukkingen. We hebben het over het “einde van de geschiedenis” en over het “einde van de beschaving” het “einde van de wetenschap” en het “einde van de natuur” en zo kun je nog wel even doorgaan. De econoom Bob Goudzwaard schreef met enkele anderen een boek over de crisissfeer waarin wij leven. Hij zoomt in het bijzonder in op de problemen rond de financiële crisis, de milieu crisis, de bedreigde veiligheid en de identiteitscrisis. Het boek is opgehangen aan de gedachte dat aan al deze crises een “ideologie” ten grondslag ligt. Met ideologie wordt dan bedoeld een soort godsdienstige verering van heilige doelen. Een oplossing voor onze problemen ligt nog niet zomaar voor de hand. Er is zelfs sprake van een oplossingsparadox. Het lijkt alsof elke maatregel die men neemt om problemen te lijf te gaan in feite de situatie alleen maar verergert.

Dante Alighieri – De Goddelijke Komedie

Bij het lezen van La Divina Commedia besef je pas goed hoe intensief in de middeleeuwen theologie, filosofie en wetenschap met elkaar waren verweven. Het is voor ons, moderne mensen, moeilijk om je de gedachtenwereld van die tijd voor te kunnen stellen. Dante schreef de Goddelijke Komedie in 1300. Er is waarschijnlijk, na de bijbel, geen boek dat méér wordt aangehaald in de wereldliteratuur dan dit meesterwerk. Voor een goed begrip helpt het om een redelijk goede kennis te hebben van de Bijbel, van Vergilius (Aeneis) en van Ovidius (Metamorfoses).

De sequentie ellende – loutering – overwinning is een herkenbaar menselijk stramien. Hoewel Dante in zijn wereld vanuit een expliciet christelijke achtergrond schreef kun je zeggen dit patroon aan elk groot menselijk verhaal ten grondslag ligt. Of je nu communist bent of christen of aanhanger van welke andere godsdienst dan ook, het verhaal biedt je een fascinerend holistisch beeld van het menselijk bestaan.

Geloven na Nietzsche – Nietzsches nihilisme in de spiegel van de theologie

Nietzsche zelf geloofde dat met hem een ommekeer in de filosofie was gekomen. Hoe je ook over hem denkt, voor wat betreft dit punt heeft hij gelijk gekregen. Moderne filosofie kan op geen enkele manier om Nietzsche heen. De vraag is of dit ook geldt voor de moderne theologie. Wat heeft de theologie gedaan met Nietzsche ? Vooral wanneer het gaat om het nihilisme is dat een boeiende vraag. Het is immers met name Nietzsche die het christelijk geloof in dit opzicht op de meest basale punten heeft bevraagd. Soms lijkt het er op dat de theologie Nietzsche vooral negeert, maar dat is een houding die men, gezien het belang en de doorwerking van zijn filosofie, niet kan volhouden. A. Prosman is predikant in de PKN. Voor zijn doctoraalscriptie keek hij in de “spiegel van de theologie” op zoek naar antwoorden. Er is geen geen eenduidige oplossing, maar dat maakt het boek niet minder interessant.