The Number 23

Walter Sparrow (Jim Carrey) krijgt van zijn vrouw (Verginia Madsen) voor zijn verjaardag een boek. Ze heeft het gevonden in een tweedehands boekwinkel maar het is een nogal vreemd boek. Wanneer Walter begint te lezen kan hij niet meer stoppen. Hij heeft een gewaarwording alsof het boek specifiek voor hem geschreven is, alsof het zíjn leven beschrijft. Het meest vreemde is dat de schrijver een enorme waarde toekent aan het getal 23. En Walter begint elke dag méér in te zien dat het getal ook zíjn leven bepaalt. Zijn vrouw wordt ongerust wanneer zijn obsessie een ongezonde vorm aanneemt. Net als de film Stranger than fiction gaat ook deze film over determinisme en het noodlot: ligt je levensverhaal vast in een boek ? En hoeveel invloed heb je zelf ?

Dante Alighieri – De Goddelijke Komedie

Bij het lezen van La Divina Commedia besef je pas goed hoe intensief in de middeleeuwen theologie, filosofie en wetenschap met elkaar waren verweven. Het is voor ons, moderne mensen, moeilijk om je de gedachtenwereld van die tijd voor te kunnen stellen. Dante schreef de Goddelijke Komedie in 1300. Er is waarschijnlijk, na de bijbel, geen boek dat méér wordt aangehaald in de wereldliteratuur dan dit meesterwerk. Voor een goed begrip helpt het om een redelijk goede kennis te hebben van de Bijbel, van Vergilius (Aeneis) en van Ovidius (Metamorfoses).

De sequentie ellende – loutering – overwinning is een herkenbaar menselijk stramien. Hoewel Dante in zijn wereld vanuit een expliciet christelijke achtergrond schreef kun je zeggen dit patroon aan elk groot menselijk verhaal ten grondslag ligt. Of je nu communist bent of christen of aanhanger van welke andere godsdienst dan ook, het verhaal biedt je een fascinerend holistisch beeld van het menselijk bestaan.

Geloven na Nietzsche – Nietzsches nihilisme in de spiegel van de theologie

Nietzsche zelf geloofde dat met hem een ommekeer in de filosofie was gekomen. Hoe je ook over hem denkt, voor wat betreft dit punt heeft hij gelijk gekregen. Moderne filosofie kan op geen enkele manier om Nietzsche heen. De vraag is of dit ook geldt voor de moderne theologie. Wat heeft de theologie gedaan met Nietzsche ? Vooral wanneer het gaat om het nihilisme is dat een boeiende vraag. Het is immers met name Nietzsche die het christelijk geloof in dit opzicht op de meest basale punten heeft bevraagd. Soms lijkt het er op dat de theologie Nietzsche vooral negeert, maar dat is een houding die men, gezien het belang en de doorwerking van zijn filosofie, niet kan volhouden. A. Prosman is predikant in de PKN. Voor zijn doctoraalscriptie keek hij in de “spiegel van de theologie” op zoek naar antwoorden. Er is geen geen eenduidige oplossing, maar dat maakt het boek niet minder interessant.

Nietzsche

Dr. Frank de Graaff heeft tussen 1956 en 1979 een aantal boeken geschreven over de westerse cultuur. Een van zijn meest bekende boeken is het boek “Nietzsche” (1979). Hoewel de filosoof ook in zijn andere boeken veel voorkomt is dit toch het boek waarin hij diep ingaat op de persoon, de filosofie en de bedoelingen van Nietzsche. Daarbij valt op dat De Graaff een nogal afwijkende visie heeft. Hij ziet Nietzsche als een van de weinigen, zo niet de enige die gepeild heeft wat de betekenis is van de dood van God voor de Westerse cultuur. De Graaff ziet Nietzsche daarbij als een gelovige die diep geleden heeft onder deze zaak. In zijn grote visioen heeft Nietzsche een voorsmaak gezien van de werkelijkheid achter de geschiedenis van de verzoening. Zijn grote visioen is hem zelf niet helemaal duidelijk geworden maar hij zag de eenheid van de Gekruisigde en de Opgestane, Jezus en Dionysius. Een normaal mens kan dit niet zien en het gezicht heeft Nietzsche dan ook tot waanzin gebracht, als kiest De Graaff voor de optie dat Nietzsche hier zelf voor gekozen heeft (verschillende vrienden van Nietzsche hebben dit ook geopperd).

Perlmann’s Zwijgen – Pascal Mercier

Het persoonlijk verleden als linguïstische schepping. is de titel die de taalwetenschapper Pilipp Perlmann boven zijn lezing zet. Hij heeft op uitnodiging van Olivetti voor zeven collega wetenschappers een congres georganiseerd aan de Italiaanse Riviera. Maar al tijdens de voorbereiding van de conferentie raakt Perlmann in een diepe crisis. Hij is er van overtuigd dat hij niets zinvols te zeggen heeft. Daarom vertaalt hij de tekst van een Russische collega, Valeri Leskov en wil die als eigen creatie presenteren. De situatie loopt uit de hand wanneer in de loop van de conferentie de Rus alsnog komt opdagen. Perlmann’s zwijgen was de eerste roman van Pascal Mercier (Peter Bieri). Bieri doceert filosofie aan de universiteit van Berlijn en dat moeten we weten ook. Als lezer krijg je een aardige lading filosofie over je uitgestort. Van Gadamer tot Derrida doorloopt hij de betekenis van taal in het verstaan van teksten en het maken van vertalingen, maar ook via de deconstructie van Perlmann als persoon. Uiteindelijk vindt Philipp Perlmann een nieuwe basis voor zijn identiteit.

Walden and Other Writings – Henry David Thoreau

In de film Into the Wild leest Chris McCandles uit Walden van Henry David Thoreau. Ik ben altijd gefascineerd door boeken die in films voorkomen dus moest ik ook eens Walden lezen. Thoreau schreef zijn boek in 1854 naar aanleiding van een twee-jarig verblijf bij Walden Pond in de buurt van de plaats Concord in Massachusets. Het ideaal van Thoreau was om een minimalistisch leven te leiden, dicht bij de natuur en buiten de alledaagse maatschappij. Het boek dat hij schreef over zijn ervaringen was tijdens zijn leven geen succes maar het heeft later een grote impact gekregen. Thoreau schrijft prachtig en in een eigen stijl en maakt daarbij veel gebruik van metaforen en verwijzingen. De titel van het boek is natuurlijk ook een verwijzing, het is niet alleen de naam van het meertje maar verwijst ook naar het leven in het bos. Het boek beschrijft een levenshouding waaraan iedereen inspiratie kan ontlenen. Thoreau wijst de maatschappij niet af maar relativeert heel veel zaken die wij belangrijk vinden.

Donnie Darko

Donnie Darko is een hoogbegaafde tiener met psychische problemen. Hij slikt medicijnen (hij zou dat moeten doen) en leidt verder een vrij normaal leven. Daar komt verandering in wanneer hij hallucinaties krijgt waarbij hij wordt aangesproken door een konijn dat de ondergang van de wereld voorspelt binnen 29 dagen. De komende tijd volgt dan een bizarre reeks gebeurtenissen waarbij zo ongeveer alle grote levensthema’s aan de orde komen: Wat is waarheid ? Bestaat God ? Heeft de mens een vrije wil ? Hoe moet je handelen om een goed leven te leiden ? enz. In 2001 was de film in de bioscoop geen succes maar in de loop der tijd heeft hij een cult-status gekregen: je houdt van de film of je vindt er niet veel aan. Schrijver en regisseur Richard Kelly gaf in eerste instantie aan dat hij ook niet goed wist waarover de film ging maar later heeft hij een uitleg geschreven over het concept van tijdreizen.

Ik zie Satan vallen als een bliksem

René Girard is emeritus hoogleraar Franse taal- en letterkunde van de universiteit van Stanford. Hij is vooral bekend om zijn cultuurhistorische boeken en met name om zijn theorie van de “mimetische begeerte”. Geweld in de maatschappij verklaart hij vanuit de begeerte voor een object dat in bezit is van een ander. Volgens Girard gaat het hierbij om een antropologisch principe met een universele geldigheid. In dit boek spitst hij zijn theorie toe op de oermythe van de zondebok. Hij laat zien dat er grote overeenkomsten maar ook grote verschillen zijn tussen het Dionysisch offer en de dood van Jezus Christus aan het kruis.

Met alle geweld

Wie schrijft over geweld, schrijve persoonlijk, of schrijve niet. Hans Achterhuis gebruikt deze dichtregel van Marsman om na te denken over zijn boek en over zijn verleden. Het is deze unieke combinatie van filosofisch inzicht en persoonlijke betrokkenheid bij de maatschappij die het lezen van dit boek tot een unieke ervaring maakt. Het wordt terecht een Magnum Opus genoemd. Achterhuis haalt alles uit de kast om aan te tonen dat geweld altijd deel uitgemaakt heeft van de condition humaine en dat het dat ook altijd zal blijven doen. Uit zijn eerdere boeken blijkt al dat hij niet veel op heeft met utopische visies en in dit boek werkt hij dat nog fundamenteler uit. Er zijn boeken waarvan het lezen je een dieper inzicht geeft in het menselijk bestaan, en dit is er één van.

Duivels

Hoe beschrijf je een maatschappij ? Je kunt een canon opstellen, je kunt een dik sociologisch werk schrijven, je kunt een verzameling krantenknipsels aanleggen en zo zijn er nog veel meer vormen te bedenken. Je kunt ook een roman schrijven. Dostojevski deed het laatste.