Whatever Works

Een interessante vraag is of moraal zich positief ontwikkelt binnen het kader van een evolutionair proces. Moderne evolutie biologen zijn er van overtuigd dat dit het geval is. Toch hebben de oorlog en bewuste onderdrukking (Hitler, Stalin, Mao) in de 20e eeuw meer slachtoffers gemaakt dan alle oorlogen daarvoor bij elkaar. De feiten op basis van alle bekende geschiedenis lijken er dus op te wijzen dat de mensheid in moreel opzicht devalueert. Woody Allen lijkt daarvan in elk geval overtuigd gezien zijn films met een sombere kijk op het menselijk bestaan.

Glengarry Glenn Ross

Een geweldige film over vier mannen die grond verkopen in Florida, op het landgoed “Glengarry Highlands”. Alle verkooptrucs halen ze uit de kast om stukken grond te slijten aan particulieren die willen beleggen in grond. Een wereld van hebzucht, onderlinge concurrentie, leugen en bedrog. Wanneer de film begint voert een nieuwe baas (Alec Baldwin) de druk enorm op wanneer hij ze vertelt dat ze een stelletje losers zijn. Als ze hun baan willen houden moeten ze er een flinke schep bovenop doen en nog dezelfde avond een stuk grond verkopen.

Dekalog – De tien geboden volgens Krzystof Kieslowski

“Dé mooiste film” bestaat niet maar als dat wél zo zou zijn gooit Krzystof Kieslowski hoge ogen met zijn Dekalog cyclus. Tien schitterende korte films van ongeveer een uur waarin hij ons meeneemt op een ontdekkingsreis naar de bronnen van de moraal. Hoe moet je leven, hoe moet je handelen ? Elk van de films behandelt ‘min of meer’ één van de bijbelse tien geboden, maar de boodschap is nooit zwart-wit, nergens moraliserend. Kieslowski wil zijn toeschouwers laten participeren in een zoektocht naar het goede waarbij het doel is dat iedereen zich kan identificeren met elk van de personages. Dat levert uitzonderlijk intense toneeltjes op, redenen voor diepgaande gesprekken achteraf met familie en vrienden, bronnen voor zelfkennis. God is aanwezig in de films, hij leeft mee maar hij participeert niet in de handeling, hij ontslaat de mens niet van zijn verantwoordelijkheid.

Såsom i en Spegel – Als in een donkere spiegel

‘Nu kijken we nog in een wazige spiegel, maar straks staan we oog in oog. Nu is mijn kennen nog beperkt, maar straks zal ik volledig kennen, zoals ik zelf gekend ben’. Ingmar Bergman maakte deze bijbeltekst uit 1 Korintiërs 13 tot het motief van een sterke psychologische film over een existentiële zoektocht naar God, liefde en de mens. Karin brengt samen met haar man, haar vader en jongere broer een vakantie door op een verlaten eiland voor de Zweedse kust. Wanneer zij in het dagboek van haar vader leest dat haar schizofrenie ongeneeslijk is zakt zij langzaam weg in de waanzin en raakt alle contact met de realiteit kwijt. Såsom i en Spegel is de eerste film van Ingmar Bergman uit de trilogie “God’s Zwijgen”. De film uit 1961 kreeg een jaar later een Oscar voor de beste buitenlandse film.

Fargo

Na het kijken van Fargo blijf je nogal verward achter. Heb je nu een harde thriller gezien? Of was het een slapstick waarin de draak wordt gestoken met het genre? Het is niet zomaar duidelijk wat de bedoeling van de regisseur is. Vermoedelijk kun je maar het beste uitgaan van een combinatie van genres. Met “echt gebeurd” zal het wel niet zo’n vaart lopen.

Strohonden – John Gray

Je kunt wat eufemistisch zeggen dat John Gray niet bekend staat om zijn positieve visie op de mens. In zijn boek Zwarte Mis veegt hij de vloer aan met alle vooruitgangsdenken en met elke vorm van seculiere religie die zou moeten leiden tot een utopisch “rijk van geluk”. Strohonden schreef hij vier jaar eerder, in 2003. Het boek bevat losse hoofdstukken en aantekeningen, in een aforistische stijl. Deze stijl is niet het enige dat aan Nietzsche doet denken. Als christen ken ik natuurlijk wél een doel toe aan het menselijk bestaan maar toch is de visie van Gray verfrissend om te lezen. Al was het alleen maar omdat hij zo scherp analyseert wat het gevolg is als alle doelgerichtheid ontbreekt.

The Life Before her Eyes

Psychologisch sterke film over een vrouw die jaren geleden een traumatische gebeurtenis heeft meegemaakt op haar school. Vijftien jaar na de gebeurtenis houdt de school een herinneringsbijeenkomst. Op die dag beleeft ze de gebeurtenissen opnieuw en intens. Regisseur Vadim Perelman (House of Sand and Fog) maakte de film naar aanleiding van een boek van Laura Kasischke en stelt elementaire vragen aan de orde over de rol van moraal en het geweten.

Das Weisse Band

Regisseur Michael Haneke beweert dat zijn film Das Weisse Band voor een deel de oorsprong verklaart van twee wereldoorlogen. Dat is nogal een pretentie. Maakt hij dat waar en als dat zo is, kun je dan een parallel zien met onze maatschappij? Of is het tijdperk van wereldoorlogen definitief voorbij en kunnen we wat dat betreft rustig achteroverleunen in onze comfortabele bioscoopstoelen? Zeker is dat de film diep in elke mensenziel een gevoelige snaar raakt. Hoe kan een ogenschijnlijk kalme en rustig verlopende film in zwart-wit zo’n effect op je hebben ? Omdat de boosaardigheid er af druipt !

Eerder dit jaar won de film in Cannes de Gouden Palm.

Apocalypse Now

Apocalypse Now is in het genre van de Vietnamfilms een buitenbeentje. Francis Ford Coppola maakte een mythisch-surrealistische film waarin hij niet alleen de essentie van de oorlog aan de kaak stelt maar waarin hij ook fundamentele waarden op het gebied van ethiek en oorlogvoering ter discussie stelt. Kapitein Willard krijgt van de inlichtingendienst de opdracht om diep in het oerwoud van Vietnam de losgeslagen kolonel Kurtz op te sporen en hem om te brengen. Kurtz reageert niet meer op bevelen van de legertop en hij heeft diep in Cambodja een eigen leger en een eigen staatje gecreëerd. Willard komt voor een groot moreel dilemma te staan.

Apolcalypse Now Redux is een uitgebreide remix van de oorspronkelijke film uit 1979. Sommigen zijn van mening dat het om een compleet nieuwe film gaat. De redux versie is ongeveer 50 minuten langer. De uitgebreide versie is gemaakt door regisseur Francis Ford Coppola omdat hij zijn oorspronkelijke film wilde uitbreiden met nóg meer surrealistische elementen. Het gaat vooral om een gewijzigde montage maar er zijn ook compleet nieuwe scènes ingevoegd die in het origineel niet aanwezig waren. De film heeft in de loop der jaren een enorme cultstatus gekregen als het gaat om oorlogsfilms. Hij fascineert door de diepgang van de vragen die aan de orde komen.

Platoon

Platoon van Oliver Stone is één van de meer realistische van de bekende Vietnamfilms. Sommigen zullen het wellicht de beste uit het genre vinden. De film uit 1986 is op hoofdlijnen gebaseerd op de Vietnam-ervaringen van Stone zelf. De jonge student Chris Taylor (Charlie Sheen) neemt dienst in het leger. Zijn grootvader heeft gevochten in de eerste wereldoorlog, zijn vader heeft gevochten in de tweede wereldoorlog en nu neemt hij dienst om zijn plicht tegenover het vaderland te vervullen. Maar als hij aankomt in Vietnam blijkt de werkelijkheid er totaal anders uit te zien. Al op het vliegveld wordt hij geconfronteerd met de nonchalante manier waarop een stapel „body bags” als koffers wordt ingeladen. En dat blijkt nog maar het begin van de nachtmerrie.