Offret – Het Offer

Films van Andrej Tarkovsky zijn spirituele ervaringen. Offret, zijn laatste film uit 1986, is gemaakt in Zweden en gaat over de vraag wat werkelijk is. Wanneer een nucleaire wereldoorlog uitbreekt bidt Aleksander voor het eerst van zijn leven. Hij vraagt God de ramp ongedaan te maken. Als dank zal hij hem alles offeren wat hij heeft. De volgende dag lijkt het alsof er niets is gebeurd en Aleksander lost zijn schuld in. De laatste film van Tarkovsky heeft vele facetten, als een diamant. Hij breekt het licht van de werkelijkheid en toont de waarheid in duizend schakeringen, in passies, dromen en angsten.

Geloven na Nietzsche – Nietzsches nihilisme in de spiegel van de theologie

Nietzsche zelf geloofde dat met hem een ommekeer in de filosofie was gekomen. Hoe je ook over hem denkt, voor wat betreft dit punt heeft hij gelijk gekregen. Moderne filosofie kan op geen enkele manier om Nietzsche heen. De vraag is of dit ook geldt voor de moderne theologie. Wat heeft de theologie gedaan met Nietzsche ? Vooral wanneer het gaat om het nihilisme is dat een boeiende vraag. Het is immers met name Nietzsche die het christelijk geloof in dit opzicht op de meest basale punten heeft bevraagd. Soms lijkt het er op dat de theologie Nietzsche vooral negeert, maar dat is een houding die men, gezien het belang en de doorwerking van zijn filosofie, niet kan volhouden. A. Prosman is predikant in de PKN. Voor zijn doctoraalscriptie keek hij in de “spiegel van de theologie” op zoek naar antwoorden. Er is geen geen eenduidige oplossing, maar dat maakt het boek niet minder interessant.

Nietzsche

Dr. Frank de Graaff heeft tussen 1956 en 1979 een aantal boeken geschreven over de westerse cultuur. Een van zijn meest bekende boeken is het boek “Nietzsche” (1979). Hoewel de filosoof ook in zijn andere boeken veel voorkomt is dit toch het boek waarin hij diep ingaat op de persoon, de filosofie en de bedoelingen van Nietzsche. Daarbij valt op dat De Graaff een nogal afwijkende visie heeft. Hij ziet Nietzsche als een van de weinigen, zo niet de enige die gepeild heeft wat de betekenis is van de dood van God voor de Westerse cultuur. De Graaff ziet Nietzsche daarbij als een gelovige die diep geleden heeft onder deze zaak. In zijn grote visioen heeft Nietzsche een voorsmaak gezien van de werkelijkheid achter de geschiedenis van de verzoening. Zijn grote visioen is hem zelf niet helemaal duidelijk geworden maar hij zag de eenheid van de Gekruisigde en de Opgestane, Jezus en Dionysius. Een normaal mens kan dit niet zien en het gezicht heeft Nietzsche dan ook tot waanzin gebracht, als kiest De Graaff voor de optie dat Nietzsche hier zelf voor gekozen heeft (verschillende vrienden van Nietzsche hebben dit ook geopperd).

Ik zie Satan vallen als een bliksem

René Girard is emeritus hoogleraar Franse taal- en letterkunde van de universiteit van Stanford. Hij is vooral bekend om zijn cultuurhistorische boeken en met name om zijn theorie van de “mimetische begeerte”. Geweld in de maatschappij verklaart hij vanuit de begeerte voor een object dat in bezit is van een ander. Volgens Girard gaat het hierbij om een antropologisch principe met een universele geldigheid. In dit boek spitst hij zijn theorie toe op de oermythe van de zondebok. Hij laat zien dat er grote overeenkomsten maar ook grote verschillen zijn tussen het Dionysisch offer en de dood van Jezus Christus aan het kruis.

Apocalypse Now

Apocalypse Now is in het genre van de Vietnamfilms een buitenbeentje. Francis Ford Coppola maakte een mythisch-surrealistische film waarin hij niet alleen de essentie van de oorlog aan de kaak stelt maar waarin hij ook fundamentele waarden op het gebied van ethiek en oorlogvoering ter discussie stelt. Kapitein Willard krijgt van de inlichtingendienst de opdracht om diep in het oerwoud van Vietnam de losgeslagen kolonel Kurtz op te sporen en hem om te brengen. Kurtz reageert niet meer op bevelen van de legertop en hij heeft diep in Cambodja een eigen leger en een eigen staatje gecreëerd. Willard komt voor een groot moreel dilemma te staan.

Apolcalypse Now Redux is een uitgebreide remix van de oorspronkelijke film uit 1979. Sommigen zijn van mening dat het om een compleet nieuwe film gaat. De redux versie is ongeveer 50 minuten langer. De uitgebreide versie is gemaakt door regisseur Francis Ford Coppola omdat hij zijn oorspronkelijke film wilde uitbreiden met nóg meer surrealistische elementen. Het gaat vooral om een gewijzigde montage maar er zijn ook compleet nieuwe scènes ingevoegd die in het origineel niet aanwezig waren. De film heeft in de loop der jaren een enorme cultstatus gekregen als het gaat om oorlogsfilms. Hij fascineert door de diepgang van de vragen die aan de orde komen.

Onverwacht Inzicht

In mijn kennissenkring heeft een jonge vrouw van 40 jaar een ernstig herseninfarct gehad waardoor ze gedeeltelijk verlamd is geraakt. Het voorval heeft diepe indruk gemaakt op iedereen die haar kent. Jill Bolte Taylor heeft hetzelfde meegemaakt op ongeveer dezelfde leeftijd. Wat haar verhaal bijzonder maakt is dat ze zelf hersenonderzoeker is. Haar herstel heeft 8 jaar geduurd en ze zegt zelf dat ze er weer helemaal bovenop is gekomen. In het boek dat ze hierover heeft geschreven geeft ze in detail aan wat ze tijdens en kort na het herseninfarct heeft beleefd. Het is een fascinerend verslag uit de eerste hand van iemand die niet alleen een theoretisch deskundige is maar die ook de ervaring zelf heeft geproefd.

Regels voor het mensenpark

In 1999 presenteerde Peter Sloterdijk een essay dat veel stof deed opwaaien. Wat Sloterdijk aan de orde stelt is nog altijd uiterst actueel. In feite zegt hij met Heidegger dat het klassieke humanisme op sterven na dood is. Het humanisme is in de grond van de zaak een beschavingsoffensief, gebaseerd op het lezen (van de klassieken). We zijn inmiddels in de overgang naar een maatschappij waar “lezen” van de klassieken wordt vervangen door “selectie”. In het Duits is die beeldspraak wat beter te volgen wanneer je “Leksionen” plaatst tegenoer “Selektionen”. Sloterdijk plaatst met referentie naar Nietzsche en Plato de “getemde” mensheid naast de “telers”. Hij doelt daarmee op de filosofische implicaties van de ontwikkeling van de gentechnologie en de consequenties die dit zal hebben voor de mensheid als geheel.

Het kristalpaleis

Het Kristalpaleis gaat over globalisering. Peter Sloterdijk betoogt in dit essay dat de globalisering van de aarde zich heeft voltrokken tussen 1492 en 1945. Daarna zijn de deuren dicht gegaan en is het “verwenparadijs” ontstaan als posthistorisch fenomeen. De naam “kristalpaleis” komt uit een essay van Dostojewski over het Crystal Palace dat is gebouwd voor een wereldtentoonstelling in Londen. In dit boek fungeert het kristalpaleis als een binnenruimte waarbinnen een derde deel van de mensheid leeft. Tweederde leeft buiten dit paleis. De wanden zijn open maar toch is er geen contact doordat kapitaal niet over de grens vloeit. In het Duits heet dit boek dan ook oorspronkelijk “Weltinnenraum des Kapitals”.