Dekalog – De tien geboden volgens Krzystof Kieslowski

“Dé mooiste film” bestaat niet maar als dat wél zo zou zijn gooit Krzystof Kieslowski hoge ogen met zijn Dekalog cyclus. Tien schitterende korte films van ongeveer een uur waarin hij ons meeneemt op een ontdekkingsreis naar de bronnen van de moraal. Hoe moet je leven, hoe moet je handelen ? Elk van de films behandelt ‘min of meer’ één van de bijbelse tien geboden, maar de boodschap is nooit zwart-wit, nergens moraliserend. Kieslowski wil zijn toeschouwers laten participeren in een zoektocht naar het goede waarbij het doel is dat iedereen zich kan identificeren met elk van de personages. Dat levert uitzonderlijk intense toneeltjes op, redenen voor diepgaande gesprekken achteraf met familie en vrienden, bronnen voor zelfkennis. God is aanwezig in de films, hij leeft mee maar hij participeert niet in de handeling, hij ontslaat de mens niet van zijn verantwoordelijkheid.

Strohonden – John Gray

Je kunt wat eufemistisch zeggen dat John Gray niet bekend staat om zijn positieve visie op de mens. In zijn boek Zwarte Mis veegt hij de vloer aan met alle vooruitgangsdenken en met elke vorm van seculiere religie die zou moeten leiden tot een utopisch “rijk van geluk”. Strohonden schreef hij vier jaar eerder, in 2003. Het boek bevat losse hoofdstukken en aantekeningen, in een aforistische stijl. Deze stijl is niet het enige dat aan Nietzsche doet denken. Als christen ken ik natuurlijk wél een doel toe aan het menselijk bestaan maar toch is de visie van Gray verfrissend om te lezen. Al was het alleen maar omdat hij zo scherp analyseert wat het gevolg is als alle doelgerichtheid ontbreekt.

Creation

2009 is het jaar van Calvijn en Darwin. Het kon dan ook niet uitblijven dat dit jaar een film uit zou komen over het leven van Charles Darwin. Regisseur Jon Amiel heeft de film gemaakt naar aanleiding van de biografie van Randal Keynes. Je ziet een man in grote tweestrijd. Moet hij het geloof van zijn jeugd vaarwelzeggen? Moet hij zijn theorie van evolutionaire ontwikkeling via natuurlijke selectie verder ontwikkelen en daarover publiceren? Zijn chronische maagkwaal lijkt een symptoom van de innerlijke strijd die hij voert. Achter deze vraag ligt echter een nog dieper probleem: Heeft het leven werkelijk zin of is alles zinloos, blind en doelloos ? De dood van zijn oudste dochter Annie brengt hem in een crisis en hij moet keuzes maken.

Regels voor het mensenpark

In 1999 presenteerde Peter Sloterdijk een essay dat veel stof deed opwaaien. Wat Sloterdijk aan de orde stelt is nog altijd uiterst actueel. In feite zegt hij met Heidegger dat het klassieke humanisme op sterven na dood is. Het humanisme is in de grond van de zaak een beschavingsoffensief, gebaseerd op het lezen (van de klassieken). We zijn inmiddels in de overgang naar een maatschappij waar “lezen” van de klassieken wordt vervangen door “selectie”. In het Duits is die beeldspraak wat beter te volgen wanneer je “Leksionen” plaatst tegenoer “Selektionen”. Sloterdijk plaatst met referentie naar Nietzsche en Plato de “getemde” mensheid naast de “telers”. Hij doelt daarmee op de filosofische implicaties van de ontwikkeling van de gentechnologie en de consequenties die dit zal hebben voor de mensheid als geheel.

Denken, Onwerpen, Maken

Denken Ontwerpen Maken biedt een overzicht van de Techniekfilosofie. Het boek is geschreven door vier auteurs die sterk betrokken zijn op de Reformatorische Wijsbegeerte. Deze stroming, afkomstig van Dooyeweerd en Vollenhove beschrijft de werkelijkheid als een samenstelsel van verschillende aspecten die niet tot elkaar te herleiden zijn. Deze insteek levert interessante en verrassende analyses op. Het boek geeft heel veel achtergrondinformatie en biedt daarmee een prachtig overzicht van filosofen en filosofische literatuur op dit gebied.

Omhoog kijken in plat land

Voor veel mensen zijn geloof en wetenschap gescheiden werelden. In het slechtste geval gaat men er van uit dat je niet in beide werelden kunt leven en dat een wetenschapper dus geen gelovige kan zijn. Maar er zijn ook veel christenen die de beide domeinen als volkomen gescheiden beschouwen, al hebben ze er misschien weinig moeite mee om in beide werelden te verkeren. Zoiets als een scheiding tussen de zondag en de week, of de scheiding tussen kerk en werk. Het leuke van dit boek is dat de auteurs een poging doen om het grensvlak tussen beide werelden in kaart te brengen. Al blijkt dat over dit onderwerp heel verschillend gedacht wordt, toch biedt het leerzame gezichtspunten.

I am a Strange Loop

Waar bevindt zich mijn “Ik” ? Dat is de vraag die Douglas Hostadter behandelt in zijn boek. Wat is bewustzijn precies en waar komt het vandaan, wat veroorzaakt het en in welke relatie staat jouw bewustzijn tot mijn bewustzijn. In feite is het een verdieping van zijn beroemde Gödel, Escher en Bach (GEB). Hofstadter klaagt al jaren dat zijn GEB niet begrepen is. Vandaar dat het dit concept nog eens wat dieper uitwerkt. Een fascinerend boek om te lezen. Vooral omdat het nogal eens tegen je gevoel ingaat. Hofstadter is een (numeriek) wiskundige en geen filosoof, dus dat geeft een bijzondere invalshoek op dit onderwerp.

Darwin of God – een broedertwist

Michael Ruse schrijft een interessant boek over de overeenkomsten tussen het evolutionisme en het creationisme. Hij komt tot de conclusie dat het in beide gevallen gaat om een “Genesis” ofwel een “Wordingsgeschiedenis” van de aarde en de mensheid. Elk van beide meningen claimt de wijsheid in pacht te hebben maar geen van beide kan die claim echt waar maken op grond van verifieerbare argumenten.

De taal van God

Francis Collins was jarenlang directeur van het Menselijk Genoom Project. Hij gaf leiding aan het onderzoek dat het menselijk DNA in kaart bracht. Francis Collins is ook Christen én overtuigd Darwinist. In dit boek geeft hij aan dat geloof in God en het accepteren van de evolutie theorie elkaar niet hoeft tegen te spreken, sterker nog, begrip van de prachtige complexiteit van het (geëvolueerde) DNA geeft een dieper inzicht in de majesteit en almacht van God.

De zwarte doos van Darwin

Michael Behe is biochemicus. Hij beschrijft in dit boek de geweldige complexiteit van de processen die zich afspelen in en rond de menselijke cel en hij vraagt zich af hoe een dergelijke complexiteit zich kan hebben ontwikkeld langs een evolutionair pad via natuurlijke selectie. Zijn antwoord is dat dit niet kan, of beter gezegd, dat hiervoor geen enkel wetenschappelijk bewijs is te vinden. Als basis daarvoor definieert hij “onherleidbaar complexe systemen” als systemen die bestaan uit onderling afhankelijke onderdelen. Het is buitengewoon onwaarschijnlijk dat dergelijke systemen via evolutie en natuurlijke selectie tot stand zouden kunnen komen.